Piyasalar Dalgalanır amber 08 festival sanatçılarından Piyasalar Dalgalanıyor adlı çalışmanın sahibi Umut Özbay ile söyleşi.

Amber: Festivale Piyasalar Dalgalanıyor (2008) adlı çalışmanla katıldın. Bu çalışmanla izleyicilerine anlatmak istediğin tam olarak nedir?

Umut: Bu işle gerçekleştirmek istediğim durumlardan biri, sanatın içine daha önce katılmamış öğeler katmak. Finansal piyasalar pek de estetik bir içerik olarak kullanılan bir sistem değil. Yapısal özellikleri birbirine benzeyen ama tamamen alakasız gözüken iki dünyayı, müziği ve ekonomiyi, birbirine bağlamaya çalıştım. Aslında biraz derine indiğinizde, küresel piyasaların tekrara ve sürekliliğe dayalı ilginç bir yapısı olduğunu farkediyorsunuz. Aynı özü müzikte de bulabilirsiniz. Notalar birbiri ardına belli bir düzende yani belli bir tekrarı içerecek şekilde akar gider müzikte. Küresel piyasalarda ise 5 senede bir kriz olur, ya da zaman aralığını zoomlarsak, bir gün içinde dolar 5 kez 1.75 seviyesini görüp geri döner. Etkileşimli sanatlar beklemediğiniz bir çok şeyi birbirine bağlayabiliyor. Ve hatta sizi de bu etkileşimin içine sokabiliyor. Piyasalar Dalgalanır’da bir oda var ve bu oda bütün ekonomik verilerin aktığı bir kontrol odası. İsteyen “enter” tuşuna basıp bütün ekonomiyi çökertebilir.

Amber: Bu projenin üretim süreci nasıl gelişti?

Umut: Geçen sene bir zaman fikrini oluşturmuştum, yani ekonomide geçen sayıları müziği kontrol etmek için kullanmak iyi bir fikir gibi gelmişti ama o sıralarda, daha çok, fiziksel performansın etkileşimi ile uğraşıyordum. O yüzden bu proje yapım aşamasına 3-4 ay önce geçti. Herhalde bahsettiğiniz sürecin en zevkli anı max ile excel’in bağlandığı andı. Daha sonrası ses ve görüntü beğenmekle geçti.

Amber: Çalışmayı gelip göremeyenler için nasıl işlediğini anlatabilir misin?

Umut: Alet, finansal piyasalardan aldığı verilerle sesler üreten bir müzik kutusu diyebiliriz. Amber’da kurduğum şekliyle, ışıksız bir oda içerisinde sesleri dinliyorsunuz, ve bir LCD ekrandan borsaya bağlı olarak kayan yıldızları izliyorsunuz. Sistem, iki bilgisayar ve bir 5.1 teyple çalışıyor. Bir bilgisayar internetten verileri anlık olarak alıp excel üzerinden max’e atıyor, diğer bilgisayar da sesleri ve görüntüleri üretiyor.

Amber: Sanatta etkileşim hakkında ne düşünüyorsun?

Umut: Sanatta etkileşim yeni bir şey benim için. Bilgisayarların ve işleyişlerin bize sunduğu bir yenilik. Dolayısıyla, varlık sebebini teknolojiye bağlıyorum. Teknolojik sanatlar size ve hareketlerinize tepkiler veriyor, bu sayede sizinle etkileşim içersine giriyor. Onu kontrol edebiliyorsunuz. Ve belki de yeni bir şey ortaya çıkarabiliyorsunuz. Güncel sanatta çoğu şey akan bir modele sahip. Görüntüler akıyor sesler akıyor, tablolar bile kıpırdar oldu. Geçenlerde etkileşimli tiyatro izledim mesela. Sensörlerle donatılmış performansçılar ve mekan, sürekli hareket içinde, oyuncular ışığı ve dekor olarak yansıtılan videoları vücut hareketleri ile değiştirebiliyorlar. İlginç bence ve zevkli.

Amber: Amber’e katılan az sayıda Türk sanatçıdan birisin. Türkiye’de dijital teknolojilerle oluşturulan sanatla ilgili ne düşünüyorsun?

Umut: Türkiye’de çok rastlanır bir durum olmasa da artıyor galiba. Amber güzel bir örneği bu artışın, 9 gün boyunca bir çok mekanda yapılacak, izlenecek, hmmm denecek bir şeyler vardı.

Amber: Ses üzerine kurgulanmış enstalasyon çalışmaları gerçekleştiriyorsun. Bize biraz obs.cure’dan bahsedebilir misin?

Umut: Obs-cure.com yaptığım parçaların, deney niteliğindeki videoların yer aldığı internet sitesi. Blog mantığıyla zaman zaman yeni şeyler yüklüyorum.

Amber: Konuya hakim olmayanlar için sınırlarını tanımlamak adına elektroakustik müziği biraz açabilir misin?

Umut: Elektroakustik müzik, çıkış şekli ve öncüleri açısından fazlasıyla akademik bir müzik olsa da şu anda bence, bilgisayar ile yapılan (tabii analog aletler de olabilir) ve parçanın ilk sesinden devamının nasıl geleceğini pek kestiremediğiniz bütün müzikleri kapsıyor. Ses dünyası önemlidir. Nasıl sesler kullandığınız ve insanda nasıl bir etki yarattığı üzerine planlar yaparsınız. Tabii, nasıl sunulduğu da oldukça önemli. Geleneksel bir müzik konserinden uzaktır elektroakustiğin sergilendiği alan. Çünkü performans yoktur elektroakustikte. Banttan dinlersiniz. Biri, hoparlör orkestrası diye tanımlardı bu durumu. Müzik dinlemeye gidersiniz ve karşınızda sadece iki (ve daha çok) hoparlör bulursunuz. Ancak, bazı örnekler vardır, mesela John Cage’le Merce Cunningham iş birliği, elektroakustik müzik sahne performansı ile birleşebilir. Veya günümüzde, Amber08’de sahne alan Palindrome’un yaptığı gibi fiziksel performans ile elektroakustik müzik oyuncakları etkileşim halinde olabilir.

Amber: Pek çoğumuzun bilmediği gibi Bülent Arel elektronik müziğin ilk öncüsüdür. Ve bu bilgiye ulaşmak çok da kolay değildir. Sen Bülent Arel’le nasıl tanıştın?

Umut: Filiz Ali’nin Bülent Arel biyografisini okumuştum. 4-5 sene önce, elektronik müzik üzerine Türkçe iki kitap vardı bildiğim. İlhan Mimaroğlu’nun kitabı ve bu biyografi. 1950’lerde Dünya’da yeni yeni başlayan bir müziğin iki öncüsü Türkiye’den çıkmış, ilginç bir durum. Bülent Arel’den Columbia Princeton’daki ilk elektronik müzik stüdyosuna, oradan Fransa’daki bir çok öncüye, IRCAM’a ve daha sonra da MİAM’a kadar uçsuz bucaksız bir dünya çıktı karşıma. Bülent Arel’in hayatı ve yaptıkları önemli bir kapı açtı benim için.

Amber: Çalışmalarındaki önemi nedir?

Umut: Bülent Arel’in müziği özgürdür, yeniyi dener, olmayanı yaratmaya çalışır, duyulmamışı duyurur. Benim de peşinden gittiğim değerler bunlar. Özgürlük ve yenilik. Ayrıca, bir teknisyen olarak Arel ve zamanının insanları tarafından keşfedilen işleyişler aracılığıyla müzik yapıyoruz şu anda. Synthesizer, davul makinesi, sequencer, modülasyon şekilleri, bilgisayar programları, bunların hepsi akademisyen teknisyen müzisyenler tarafından geliştirildi ve şu anda ne tür müzik yaptığı farketmeksizin herkes bunlardan yararlanıyor.

Amber: Bundan sonraki projelerin hakkında kısaca bilgi verir misin? Umut: Bir dans gösterisine müzik yapmam söz konusu. Bir yandan doktoram devam ediyor. Doktora konum, etkileşimli müzik sistemleri üzerine, dolayısıyla ne kadar çok şekilde denersem bu ilişkiyi kurmayı o kadar iyi.

Daha fazla bilgi için:www.obs-cure.com